“Beni bu güzel havalar mahvetti,/ Böyle havada istifa ettim/ Evkaftaki memuriyetimden.” diye güzel havaların kendisini sürüklediği hâllerden şikâyet eder Orhan Veli, Güzel Havalar adlı şiirinde. Dahası, içilmesi vücuda tıbben zararlı olan tütüne bu havalarda başladığını, böyle havalarda âşık olduğunu, eve tuz ekmek götürmeyi böyle havalarda unuttuğunu, şiir yazma tutkusunun böyle havalarda nüksettiğini belirtir ve “Beni bu güzel havalar mahvetti.” diyerek noktayı koyar. O, bu şiiriyle hepimizin doğal hâllerinden bir hâli terennüm eylemiştir.
İlkbaharla başlayan ve yazın binbir çeşit meyveleri ve manzarasıyla insanı kendine çeken doğa, insana seslenerek âdeta “Sen bensiz edemezsin!” demekte, onu her daim kendisine çağırmaktadır. Bu güzel, capcanlı havaların, yaz mevsiminin son bölümündeyiz, onu da neredeyse yarıladık zaten.
İnsanız ama hepimiz bir değiliz; farklı farklı fıtratlara, yaratılışlara sahibiz. Duyularımız aynı olsa da duygularımız, düşüncelerimiz, düşünüşlerimiz farklı farklı. Kimimiz sıcaktan zevk alırız, kimimiz soğuktan. Ilık havalara kıran mı girdi, elbette o havaları sevenlerimiz de vardır.
Sevdiklerimiz olmayınca şikâyetlere başlarız hemen. İşte, yaşamakta olduğumuz günlerde bizi gölgelerde bile terlerle sırılsıklam eden sıcaklar, ah bu sıcaklar… Cehennem sıcakları, çöl sıcakları… eyyam-ı bâhûr denilen zamanın Afrika sıcakları… Suları yoğun bir şekilde buharlaştıran sıcakların yaşandığı günler… Biz sanıyoruz ki bu dünyada sadece biz varız varlık olarak. Hâlbuki nice nice meyveler, sebzeler, bitkiler, ağaçlar, börtü böcekler ve diğer canlılar var. Onların da yoğun ısıya, yüksek sıcaklıklara ihtiyacı var. Bu sıcaklar olmasa meyveler sadece “sabırla” olgunlaşabilir mi? İnsan, düşününce anlar, düşünmeyince de ne anlayabilir ki!.. Monna Rosa’da üstat Karakoç neyi hatırlatıyor, bir bak: “Yağmurlardan sonra büyürmüş başak,/ Meyvalar sabırla olgunlaşırmış.” İşte böyle, her an gözümüzün önünde cereyan eden, etmekte olan hadiseler karşısında, bazen ani bir aydınlanma yaşarız ve bu aydınlanma ile çevremizde olup bitenlerin farkına varırız.
Yaşadıklarımızın rengine göre zamanı, mevsimi ya güzel görürüz ya da olumsuz bulur ve öyle değerlendiririz. Güzel anılar biriktirdiğimiz zaman dilimleri, mevsimler bizim için iyi ve güzel; değilse o mevsimi ve zamanı hepten olumsuz ve kötü olarak kodlarız zihnimizde. Şair Hasan Hüseyin de yaşadıklarını “Ağustos Şiiri”nde bu bakış açısıyla, bir şairin düşünüş ve hissediş biçimiyle, şiirin imkânlarından yararlanarak dillendirmiş:
“Yüreğim sızlıyor bu roman iyi bitmeyecek
Beterin beteri var diyenlere inanmıyorum
Hep böyle havalar besler fırtınaları
Korkarım bu mavi ışık çabuk sönecek
Duymazdım durgun suların bezgin türkülerini
Alışmak ölümün bir başka adıymış bilmezdim”
Zaman zaman yaşadıklarımızın arka planına dair korkularımız ve onların gelecekteki etkisine, neticesine dair endişelerimiz, şüphelerimiz olabilir. Bu korkuları, endişeleri ve şüpheleri birdenbire aşabilmek elbette kolay değil. Bunun için sağlam bir okuma, güçlü bir iman gerek.
Aslında dilimize iyi sözler, iyi düşünceler, iyi duygular gelse belki de yaşayacaklarımız daha iyi olacak, “beterin beteri” olaylarla belki de hiç karşılaşmayacağız ve yaşadıklarımız karşısında yılgınlıklara, ümitsizliklere düşmeyeceğiz, umutsuzluklara kapılmayacağız. Ve meyvelerle birlikte biz de çıkacağız bu sıcaklarda olgunlaşma yolculuğuna, yılmadan, yüksünmeden, üşenmeden:
“Rüzgâr gibi ağustos geçti ellerimizden
Meyvalar bizi bal renkli günahlara çağırıyorlar
Bir yanda yaşanmamış günlerin hırsı
Bir yanda boşa geçen gecelerin acısı”
Geçen nisan ayında, ebediyete intikal ile dünya imtihanı sonlanan şair Hüsrev Hatemi de Ağustos’un, mülkünü Eylül’e devredeceğinden bahisle zamanın çarçabuk geçeceğini nitekim kıştan sonra baharın, bahardan sonra temmuzun hiç haber vermeden geçtiğini hatırlatarak korku ve ümidin kalmadığı bir “Ağustos Melali”nden bahseder:
“Cesâret kalbim, cesâret!
Sustun bütün kış, ürktün kırılmaktan;
Çok gerilerde kaldı derken kar,
Sonra bahar
Ve Temmuz geçti.
Yasımız duruldu, coşkumuz geçti...
Ne ümit var artık ne korku;
Ağustos gecesinde ağulu
Sesleri yalnız böceklerin...
Cisim sarayı yıkılmadan,
Yeni bir sevinçle yıka haydi
Geçmiş günlerin kıştan kalan,
Balçığını sanmam ki arınsın.
Bir devletin inkırazı sanırsın,
Ağustos güze terk eder mülkünü”
Hacı Abdullah Kozan da Sonlardayız şiirinde temmuzun bittiğini ağustosla birlikte “ham olduran” aylarda olduğumuzu hatırlatarak sıcakların insanı terlerle bunalttığını söyler:
“Temmuz bitti, Ağustos var
Ham ulduran, aylardayız
Sıcak çöktü, terler vücut
Baş yolduran, günlerdeyiz
Gül solduran, sonlardayız
Serin yerler, aranıyor
Terler sudan, karanıyor
Koyu gölge, taranıyor
Yaş yolduran, günlerdeyiz
Gül solduran, sonlardayız”
Edip Cansever ise bambaşka bir ağustos penceresinden bakar ve ağustosun aslında kirli olduğundan ve yalnızlığından dem vurur. Çünkü ağustos, yazın yani bunca güzelliklerin, zenginliklerin son ayıdır. Var olan tükenmektedir. Elbette işin psikolojik derinliklerinde şairin bu aya neden “kirlilik” atfettiğine dair başkaca sebepler de saklı olabilir:
“O da var olanın ağır ağır yokluğu
Şurda bir gündüz kımıldamakta
Dağılmanın beyaz organı: tuz birikintileri
Gibi bir gündüz
Kalın kabuklarını kaldırır doğa.
…
Yalnızlığın kahverengi organı: düş birikintisi
Bir de kahverengi alevlerden yapılma.
Başka değil, yokluğu görmek için
Kirli ağustos! gözkapaklarımı da yaktım sonunda.”
“Düş birikintisi”yle dolu yalnızlığın “kahverengi alevlerden” rengini ortaya koyan şair, yoklukları görmek için göz kapaklarını da yakmıştır. Acaba zulüm ve haksızlıkları görmek için böylesi çabalayan şairlerimiz, düşünürlerimiz, hasılı, hakkaniyetli insanlarımız olmayacak mı?
Ağustos denince o yaz boyu saz çalan müzisyen böceğimiz hatırlanmaz mı hiç? Hem belki de o, her zaman övgüden nasibini alan karıncadan daha varlıklı ve itibarlıdır şimdi, kim bilir? Üstat Sezai Karakoç, “Ağustos Böceği Bir Meşaledir” şiirinde onu âdeta yücelterek yâd eder:
“Böcek ki akıtıyor damla damla ağzından
Üzüm ballarında süzülmüş ağustosu
Titreyen şıngırdayan bir çocuk oyuncağı
Ağustos bu seste
Bu durmayı unutmuş seste
Çam diyor ağustos böceği
Çamlara kasideler söylüyor
Tanrı’ya yakarıyor nesli tükenmesin diye
Bu hanedanın
Ağaçlar içinde şah ağaç olan bu hanedanın”
Üstat Karakoç, “Gün Doğmadan” şiirinde de bu harika böceğe, ağustos böceğine tembellik iftirası atıldığını, hâlbuki o harika böceğin yaz boyunca çamı, çınarı hiçbir karşılık beklemeden bize tanıttığından, dahası bizi tabiata çağırdığından en çalışkan olduğunu da vurgulayarak onu bu davranışı ile yüceltir:
“Ey masalcı adam iftira ettin sen
Bu harikalar harikası böceğe
Onu suçladın tembellikle
En çalışkan onu görüyorum ben
Hiçbir karşılık beklemeden
Yazı ağustosu çamı çınarı
Tanıtıyor bize yazı ağustosu çamı ve çınarı”
Aynı döneme mensup iki şairimizin [Karakoç ve Cansever] bakış açılarındaki farklılığın zamana, nesneye ve varlığa yüklenen anlamları ne kadar da değiştirdiğine şahitlik ediyoruz.
Bir de şu güzelim ağustos ayında doğan ve yine bu ayda bu fâni âleme veda eden Can Yücel gibi, okurlarının, sevenlerinin “can baba”sı şairimiz vardır. Onu ekseriyetle babası Hasan Âli Yücel için yazdığı “Ben Hayatta Daha Çok Babamı Sevdim” şiiriyle yâd ederiz. Bu şiir, aynı zamanda, mesleği dolayısıyla çocuklarıyla yeterince ilgilenemeyen babaların çocuklarında bıraktığı duyguyu seslendirir.
“Bilmezdi ki oturduğumuz semti,
Geldi mi de gidici hep, hep acele işi!
Çağın en güzel gözlü maarif müfettişi.
Atlastan bakardım nereye gitti,
Öyle öyle ezber ettim gurbeti.”
Can Yücel’i bir de “İnsanın Anayasası” ile hatırlayalım. Bütün zorluklar, yokluklar, imkânsızlıklar karşısında insanın var olmaya çalışıp çabalamasının aynı zamanda insanın bir ödevi olduğunu hatırlatır:
“Can yasası bu insanın:
Savaşlara yoksulluklara
Ve bin bir belaya karşın
İlle de yaşayacaksın!
Us yasası bu insanın:
Suyu şavka döndürüp
Düşü gerçeğe çevirip
Düşmanı dost kılacaksın!
Anayasası bu insanın
Emekleyen çocuktan
Uzayda koşana dek
Yürürlükte her zaman”
Türlü işlerle meşgul olurken zaman hızla bir su gibi akıp gidiyor. Kışlar bahara, baharlar yaza, yazlar güze ve güzler de tekrar kışa bağlanıp gidiyor. Üzerine yoğunlaştığımız işlerden ve çevremizde olup bitenlerin çekimine kapıldığımız için daha verimli nasıl kullanabileceğimiz hususunda düşünemediğimiz ömür sermayemizi de bahar yaz aylarını tükettiğimiz gibi tüketip gidiyoruz. Dileğimiz odur ki o sermaye tamtakır kuru bakır olmadan gerçek bir uyanışla uyanarak yararlı işler yapalım!
